برنج از نظر آبيارى به مراقبت تقريبا روزانه نياز دارد . پساب يا بناب « * » مزارع بالادست به سراب اراضى پايين‌دست منتقل شده و تا زمانى كه معادله حجم آب دريافتى از سراب و تبخير و تعرق گياهى به صفر نرسيده اين تسلسل ادامه مىيابد . آبيارها با بهره‌گيرى از تجربه و مهارت خود ، ميزان آب را طورى تنظيم مىكنند كه ضمن رسيدن آب به پايين‌ترين كرتهاى آخرين مزرعه در محدوده نهرها و جويبارها ، از هدر رفتن آب تا حد امكان جلوگيرى شود . بدين منظور آنان بر اساس تجربه از عيار چشمى خود سود جسته و با كم و زياد كردن مقدار آب به نقطه تعادل نزديك مىشوند . مهارت يك آبيار بستگى زيادى به عيارهاى چشمى او دارد و آبيارها براى توزيع متعادل آب ميان اراضى بالادست و پايين‌دست روشهاى خاصى به كار مىگيرند . مثلا در مواردى كه پساب يك مزرعه قابل سوار كردن بر سر آب مزرعه پائين‌تر از خود باشد ، اين مقدار آب در سهم مزرعه پائين‌دست منظور شده و با احتساب آن بقيه آب موردنياز از نهرهاى فرعى تأمين مىگردد . بدين‌ترتيب از هدر رفتن آب تا حدود زيادى جلوگيرى مىشود . اساس اين نظم و نسق بر شناختى كه آبيار از قلمرو آبيارى خود دارد استوار است . به همين دليل قبول مسئوليت آبيارى و انجام آن الزاما از هر كسى ساخته نيست . در حوزه آبيارى هرنهرى فقط افراد معينى قادر به تنسيق درست آب هستند و اغلب وظيفه آبيارى به عهده اين افراد محول مىشود . آبيارها با شناختى كه از وضعيت رويشى برنج دارند به موقع آب مزارعى را كه ديگر نيازى به آب ندارند قطع مىكنند ، تا ضمن خشك شدن زمين براى درو امكان رسيدن دانه شلتوك نيز فراهم شود . براى آن‌كه اختلالى در امر آبيارى برنجهاى زودرس و ديررس پيش نيايد ، كشاورزان آنها را جدا از يكديگر مىكارند ، تا بتوانند به موقع آب مزارع زودرس را قطع كرده و در عين‌حال آب مزارع ديررس را نيز كماكان تأمين نمايند . عدم هماهنگى در توزيع فضائى كشتهاى زودرس و ديررس مشكلات زيادى براى آبيارها و نيز خود كشاورزان از نظر قطع يا تداوم جريان آب بوجود مىآورد . در حوزه اغلب رودها ( غير از سفيدرود ) كه فاقد سد يا امكانات ذخيره‌سازى هستند ، هنگام بروز خشكسالى يا كاهش جريان آب ، مشكلات زيادى در توزيع آب بروز مىكند . در چنين مواقعى سرميراب و ميرابها ناگزير از جيره‌بندى و يا نوبت‌گذارى آب ميان نهرهاى مختلف مىشوند . بدين منظور برنامه زمان‌بندى مشخصى براى سيراب كردن تمامى مزارع در نوبت نهرها تنظيم مىشود كه طى آن آبيارها و ميرابهاى همجوار براى تسريع در امر آبيارى به كمك يكديگر مىروند . 5 - 1 - 7 - آب‌بها در گيلان « * * » تا قبل از تشكيل « كميسيون مياه » يا كميسيون آب در طى سالهاى 1309 و 1313 در گيلان و مميزى سطح زير كشت و آبخور رودها ، مديريت آب و آبيارى مزارع كشاورزى به عهده هيئت مالكين بود و آبيارى به وسيله ميرابها صورت مىگرفت . اين هيئت متناسب با وسعت اراضى زير كشت ، ميزان وابستگى به آب رودخانه و عرف محل مبلغى را بابت آب‌بها يا حقابه از مالكين و كشاورزان دريافت مىكرد . حقوق ميرابها و آبيارها و هزينه‌هاى لازم براى دهانه‌سازى نهرها از محل آب‌بها توسط رئيس هيئت مالكين پرداخت مىشد . كميسيون آب نيز كه اعضاى اصلى آن را همان مالكين تشكيل مىدادند تغييرات چندانى در مناسبات حقوقى آب بوجود نياورد . ميزان آب‌بهاى دريافتى در محدوده رودهاى مختلف يكسان نبوده و هنوز هم يكسان نيست . به تناسب عرف محل ، ضوابط آبيارى ، تسهيلات يا مشكلات آبيارى و شايد برخى عوامل ديگر بهاى آب در حوزه‌هاى آبى گيلان بسيار متفاوت است . مثلا تا قبل از تشكيل بنگاه مستقل آبيارى در سال 1332 تعرفه بهاى آب در نهرهاى مختلف حوزه آبيارى سفيدرود از 105 تا 220 ريال براى هر هكتار تغيير مىكرد . به نظر مىرسد يكى از دلايل اصلى اين تفاوت در آب‌بها وسعت حوزه آبيارى رودها و نهرها باشد ؛ زيرا به‌هر ميزان اراضى زير كشت در حوزه يك رودخانه وسيعتر باشد ، به همان نسبت آب بيشترى براى انتقال مورد نياز است . هزينه‌هاى تعمير انهار ، سدبندى و ترميم سر دهانه‌ها براى نهرهاى پرآب مستلزم مخارج بيشتر بوده و نياز به نيروى كار بيشترى دارد . ميزان آب‌بها در رودهاى گيلان نيز بين 50 تا 100 ريال بود . پس از تشكيل بنگاه مستقل آبيارى ، نظارت بر كار هيئت مالكين در تقسيم آب به عهده اين سازمان گذاشته شد . در ابتداى كار بنگاه آبيارى به علت عدم آشنائى به روابط و مناسبات حاكم بر حقوق آب ، فعاليت مشخصى نداشت و تنها يك رابط ميان هيئت مالكين و دولت بود . تنها فعاليت بنگاه مزبور چاپ و صدور قبض آبيارى بر اساس تعرفه تعيين شده توسط خود هيئت بود . اين هيئت هيچگونه نقشى در امور فنى آبيارى نداشت . به همين دليل نيز هرگز نتوانست به عنوان يك سازمان اجرائى فعال نقشى در بهبود نظام آبيارى داشته باشد . ميزان آب‌بها در رودهاى گيلان كه خارج از محدوده سفيدرود قرار داشتند تا سال 1347 تغيير زيادى نيافت ، ليكن طى سالهاى 1347 و 1348 بهاى آب افزايش پيدا كرد . تغييرات آب‌بها در جدول شماره 15 نشان داده شده است . جدول شمارهء 15 - تغييرات بهاى آب در رودخانه‌هاى خارج از محدوده سفيدرود طى سالهاى 1341 تا 1348 ( واحد : ريال )

--> ( * ) . مركب از دو كلمه بن به معناى پائين يا زير و آب . ( * * ) . مطالب مربوط به آب‌بها با استفاده از نوشته‌هاى بخش منابع آب تنظيم شده است .